Uncategorized

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – charakterystyka, objawy, przyczyny, leczenie

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) to przypadłość, która wpływa na interakcje społeczne, komunikację, zainteresowania i zachowanie.

U dzieci z ASD objawy występują przed ukończeniem trzeciego roku życia, chociaż diagnoza może czasami wystąpić po ukończeniu trzeciego roku życia.

Nie ma „lekarstwa” na ASD, ale dostępne są różne terapie, takie jak terapia zajęciowa, wsparcie edukacyjne oraz szereg innych interwencji pomagających dzieciom i rodzicom.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – charakterystyka

Charakterystyka zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) może się różnić w zależności od osoby i środowiska.

Może też być różna dla tej samej osoby w różnych okresach życia.

Cechy ASD można podzielić na trzy główne grupy:

  • interakcji społecznych
  • komunikacji społecznej
  • wyobraźni społecznej

Pierwsze charakterystyki ASD można czasami zaobserwować u dziecka, które ma mniej niż dwa lata. Jednak u innych dzieci stan ten może nie zostać wykryty, dopóki nie będą one dużo starsze.

Interakcje społeczne

Osoba, która cierpi na ASD, może mieć problemy z odnoszeniem się do innych osób. Osoby chore:

  • mogą wydawać się oderwanymi od rzeczywistości, nieobecnymi
  • nie interesują się innymi ludźmi
  • trudno im nawiązać przyjaźnie
  • nie szukają uczuć w zwykły sposób lub opierają się kontaktowi fizycznemu, takiemu jak całowanie i przytulanie
  • trudno nawiązać im kontakt wzrokowy z innymi ludźmi
  • chcą mieć kontakty towarzyskie, ale mają trudności z ich zainicjowaniem
  • nie rozumieją emocji innych ludzi i mają trudności z zarządzaniem własnymi emocjami
  • wolą spędzać czas samotnie

Komunikacja społeczna

Osoba z ASD może mieć problemy z używaniem umiejętności werbalnych i niewerbalnych, a niektóre osoby przez całe życie mogą pozostawać niewerbalne.

Osoby z ASD, które mówią, mogą używać mowy w zbyt skomplikowany sposób, używając dziwnych fraz lub dziwnie dobierać słowa.

Mogą również wymyślać własne słowa lub wyrażenia i używać więcej słów, niż jest to konieczne do wyjaśnienia prostych rzeczy. Osoba z ASD może również mieć trudności:

  • z poprawnym wyrażaniem się
  • zrozumieniem gestów, mimiki twarzy lub tonów głosu
  • używaniem gestów do komunikowania się
  • zrozumieniem instrukcji

Niektóre osoby z ASD mogą rozwinąć echolalię, gdzie powtarzają słowa, które mają niewielkie znaczenie lub powtarzają to, co im powiedziano.

Wyobraźnia społeczna

Dzieci z ASD mogą:

  • mieć ograniczoną wyobraźnię
  • grać w te same gry w kółko lub grać w gry przeznaczone dla dzieci młodszych od nich samych
  • denerwować się, jeśli ich codzienne czynności są w jakikolwiek sposób zakłócane
  • pokazywać powtarzalne zachowania, takie jak trzepotanie ręką lub wirowanie

Ponadto dzieci i dorośli mogą również rozwijać obsesje – na przykład na punkcie określonych przedmiotów, list czy harmonogramów lub jakiejś rutyny.

Trudności zmysłowe

Większość osób cierpiących na ASD ma również problemy sensoryczne. Oznacza to, że mogą być nadwrażliwe na określone rzeczy, takie jak dotyk, pewne tekstury, poziomy światła lub dźwięk.

Trudności zmysłowe mogą również prowadzić do problemów z ruchem. Osoba z ASD może wydawać się niezdarna lub mieć niezwykły sposób chodzenia.

Zespół Aspergera

Zespół Aspergera jest inną formą ASD. Osoby z zespołem Aspergera na ogół nie mają trudności w uczeniu się i często mają średnią lub ponadprzeciętną inteligencję.

Zazwyczaj będą mieć mniej problemów z rozwojem języka, ale nadal mogą mieć trudności z komunikacją społeczną.

Zespół Aspergera jest często diagnozowany później u dzieci, a czasami ich trudności mogą nie zostać rozpoznane i zdiagnozowane aż do dorosłości. Może to spowodować opóźnienie w uzyskaniu odpowiedniego wsparcia dla osoby i jej rodziny.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – objawy

Głównymi cechami zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) są problemy z komunikacją społeczną i interakcją.

Skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli zauważysz jakiekolwiek objawy ASD u dziecka lub jeśli obawiasz się o rozwój swojego dziecka.

Objawy ASD u dzieci w wieku przedszkolnym

Mowa

  • opóźnienie rozwoju mowy (na przykład mówienie mniej niż 50 różnych słów w wieku dwóch lat) lub w ogóle brak mówienia
  • częste powtarzanie zestawów słów i fraz
  • mowa, która brzmi bardzo monotonnie lub płasko
  • komunikacja za pomocą pojedynczych słów, mimo że dziecko potrafi mówić zdaniami

Odpowiadanie innym

  • dziecko nie reaguje na wezwanie po imieniu pomimo braku problemów ze słuchem
  • odrzucanie przytulanek podawanych przez rodzica lub opiekuna
  • dziecko reaguje wyjątkowo negatywnie, gdy ktoś prosi je o coś

Interakcja z innymi

  • dziecko nie jest świadome osobistej przestrzeni innych osób lub jest wyjątkowo nietolerancyjne wobec ludzi wchodzących w ich własną przestrzeń osobistą
  • wykazuje małe zainteresowanie interakcją z innymi ludźmi, w tym dziećmi w podobnym wieku
  • dziecko nie cieszy się sytuacjami, które lubią większość dzieci w tym wieku, takimi jak urodziny
  • woli bawić się samotnie, niż prosić innych, aby się z nim bawili
  • rzadko kiedy używa gestów lub mimiki twarzy podczas komunikowania się
  • unika kontaktu wzrokowego

Zachowanie

  • powtarzające się ruchy, takie jak trzepotanie rękoma, kołysanie się w przód i w tył lub poruszanie palcami
  • dziecko bawi się zabawkami w powtarzalny i niewyobrażalny sposób, np. ustawiając klocki według wielkości lub koloru, zamiast używać ich do budowy czegoś
  • dziecko woli mieć znany dla niego, rutynowy plan dnia i bardzo się denerwuje, jeśli nastąpią zmiany w tej rutynie
  • dziecko może nie lubić lub uwielbiać dane rodzaje jedzenia patrząc na ich teksturę, kolor czy smak
  • ma nietypowe zainteresowania zmysłowe – na przykład dzieci z ASD mogą wąchać zabawki, przedmioty lub nawet osoby

Objawy ASD u dzieci w wieku szkolnym

Mowa

  • wolą unikać używania języka mówionego
  • mowa, która brzmi bardzo monotonnie lub płasko
  • mówienie wyuczonymi zwrotami, a nie składanie pojedynczych słów w celu tworzenia nowych zdań

Odpowiadanie innym

  • przyjmowanie mowy ludzi dosłownie i niemożność zrozumienia sarkazmu czy metafor
  • dziecko reaguje wyjątkowo negatywnie, gdy ktoś prosi je o coś

Interakcja z innymi

  • dziecko nie jest świadome osobistej przestrzeni innych osób lub jest wyjątkowo nietolerancyjne wobec ludzi wchodzących w jego własną przestrzeń osobistą
  • wykazuje małe zainteresowanie interakcją z innymi ludźmi, w tym dziećmi w podobnym wieku
  • nie rozumie, w jaki sposób ludzie normalnie wchodzą w interakcję społeczną, np. witają ludzi lub żegnają się
  • dzieci takie nie są w stanie dostosować tonu i treści swoich wypowiedzi do różnych sytuacji społecznych – na przykład bardzo formalnie wypowiadając się na przyjęciu, a następnie rozmawiając z zupełnie obcymi osobami tak jakby rozmawiali z kolegami
  • nie cieszą się sytuacjami i czynnościami, którymi cieszy się większość dzieci w ich wieku
  • dziecko rzadko kiedy używa się gestów lub mimiki twarzy podczas komunikowania się
  • unika kontaktu wzrokowego

Zachowanie

  • powtarzające się ruchy, takie jak trzepotanie rękoma, kołysanie się w przód i w tył lub poruszanie palcami
  • dziecko bawi się w sposób powtarzalny i bez wyobraźni, często woli bawić się przedmiotami niż z innymi ludźmi
  • rozwijanie wysoce specyficznego zainteresowania określonym przedmiotem lub działaniem
  • dziecko woli mieć znany dla niego, rutynowy plan dnia i bardzo się denerwuje, jeśli nastąpią zmiany w tej rutynie
  • dziecko może nie lubić lub uwielbiać dane rodzaje jedzenia patrząc na ich teksturę, kolor czy smak
  • ma nietypowe zainteresowania zmysłowe – na przykład dzieci z ASD mogą wąchać zabawki, przedmioty lub nawet osoby

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – przyczyny

Dokładna przyczyna zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) jest obecnie nieznana.

Jest to stan złożony i może wystąpić w wyniku predyspozycji genetycznych (tendencja naturalna), czynników środowiskowych lub innych – nieznanych.

Geny

Większość naukowców uważa, że niektóre geny, które dziecko dziedziczy po rodzicach, mogą uczynić je bardziej podatnym na rozwój ASD.

Wiadomo, że przypadki ASD występują w rodzinach. Na przykład, młodsze rodzeństwo dzieci z ASD może również rozwinąć tę chorobę. Jest też często spotykane, że bliźniaki, jeśli już wystąpi ASD to przechodzą to razem.

Nie zidentyfikowano specyficznych genów związanych z ASD, ale może to być występowanie niektórych rzadkich zespołów genetycznych, w tym zespołu łamliwego chromosomu X, zespołu Williamsa i zespołu Angelmana.

Czynniki środowiskowe

Niektórzy badacze uważają, że osoba urodzona z genetyczną podatnością na ASD zachoruje tylko wtedy, gdy jest narażona na specyficzny czynnik środowiskowy.

Możliwe przyczyny to urodzenie się przedwcześnie (przed 35 tygodniem ciąży) lub narażenie dziecka w łonie na alkohol lub niektóre leki, takie jak walproinian sodu (czasami stosowany w leczeniu padaczki w czasie ciąży).

Nie znaleziono jednoznacznych dowodów łączących zanieczyszczenie lub infekcje u matki w ciąży z podwyższonym ryzykiem ASD.

Inne warunki zdrowotne

Poniżej przedstawiamy kilka innych przypadłości związanych z ASD:

  • dystrofia mięśniowa – grupa wrodzonych schorzeń genetycznych, które stopniowo powodują osłabienie mięśni
  • Zespół Downa – choroba genetyczna, która zwykle powoduje niepełnosprawność intelektualną i szereg cech fizycznych
  • porażenie mózgowe – stany, które wpływają na mózg i układ nerwowy, powodując problemy z ruchem i koordynacją
  • dziecięce skurcze – rodzaj padaczki, która rozwija się, gdy dziecko jest jeszcze bardzo młode (zwykle przed ukończeniem pierwszego roku życia)
  • nerwiakowłókniakowatość – szereg chorób genetycznych, które powodują wzrost guzów wzdłuż nerwów (główne typy to nerwiakowłókniak typu 1 i neurofibromatoza typu 2)
  • rzadkie schorzenia genetyczne, zespół łamliwego chromosomu X, stwardnienie guzowate i zespół Retta

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – diagnoza

Skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli Twoje dziecko wykazuje objawy zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) lub martwisz się o jego rozwój.

W razie potrzeby Twój lekarz rodzinny może skierować cię do pracownika służby zdrowia lub zespołu, który specjalizuje się w diagnozowaniu ASD lub kogoś, kto ma dostęp do takiego zespołu.

Specjalny zespół dokona bardziej dogłębnej oceny, która powinna zostać rozpoczęta w ciągu trzech miesięcy od przekazania.

Jeśli jesteś skierowany do indywidualnego specjalisty, mogą to być:

  • psycholog – pracownik służby zdrowia z wykształceniem psychologicznym
  • psychiatra – lekarz posiadający kwalifikacje medyczne z dalszym kształceniem w zakresie psychiatrii
  • pediatra – lekarz specjalizujący się w leczeniu dzieci
  • terapeuta mowy i języka – specjalista w rozpoznawaniu i leczeniu problemów komunikacyjnych

Niektóre lokalne władze zajmujące się zdrowiem korzystają z multidyscyplinarnych zespołów. Są to kombinacje specjalistów, którzy wspólnie pracują nad dokonaniem diagnozy.

Ocena

Rozpoznanie ASD opiera się na zakresie cech, które dziecko wykazuje.

Dla większości dzieci:

  • potrzebne będą informacje od lekarza rodzinnego, personelu przedszkolnego lub szkolnego, a także od terapeutów zajęciowych, o rozwoju, zdrowiu i zachowaniu dziecka
  • terapeuta mowy i języka, a często terapeuta zajęciowy, przeprowadzi ocenę
  • konieczne będzie szczegółowe badanie fizykalne, aby wykluczyć możliwe fizyczne przyczyny objawów u dziecka, takie jak schorzenie podstawowe, takie jak neurofibromatoza lub zespół Downa
  • ocena obejmie sprawdzenie współistniejących fizycznych warunków zdrowotnych i problemów ze zdrowiem psychicznym

Ponadto dla niektórych dzieci:

  • możesz zostać poproszony o udział w serii wywiadów, aby można było przygotować szczegółową historię rodziny oraz historię rozwoju i zachowania dziecka
  • Twoje dziecko może zostać poproszone o udział w serii spotkań, aby można było obserwować i oceniać określone umiejętności i działania

Po zakończeniu tego procesu można potwierdzić rozpoznanie ASD.

Diagnozowanie ASD u dorosłych

Niektóre osoby z ASD dorastają bez rozpoznania swojego stanu, ale nigdy nie jest za późno na postawienie diagnozy. Niektóre osoby mogą bać się diagnozy, ponieważ czują, że to je postawi w złym świetle i zmniejszy oczekiwania innych ludzi wobec nich.

Ale diagnoza może przynieść kilka korzyści. Pomaga osobom z tą chorobą i ich rodzinom zrozumieć ASD i zdecydować, jakiego rodzaju wsparcia potrzebują. Diagnoza może również ułatwić dostęp do usług związanych z autyzmem i pomóc ubiegać się o świadczenia.

Skontaktuj się ze swoim lekarzem rodzinnym, jeśli uważasz, że masz ASD i poproś go o skierowanie do psychiatry lub psychologa klinicznego.

Jeśli już chodzisz do specjalisty z innych powodów, możesz poprosić go o skierowanie.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) – leczenie

Nie ma „lekarstwa” na zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD). Jednak wiele specjalistycznych programów edukacyjnych i behawioralnych może pomóc dzieciom z ASD.

Może być trudno dowiedzieć się, jaka interwencja będzie najlepsza dla Twojego dziecka, ponieważ każda osoba z ASD jest dotknięta autyzmem w inny sposób.

Niektóre rodzaje interwencji mogą wymagać godzin intensywnej pracy, co nie zawsze jest możliwe w przypadku wielu rodzin ze względu na niezbędne praktyczne, emocjonalne i finansowe zobowiązania.

Każda interwencja powinna skupiać się na ważnych aspektach rozwoju Twojego dziecka. To są:

  • umiejętności komunikacyjne – takie jak używanie obrazków do komunikacji (jako że mowa i umiejętności językowe są zwykle znacznie opóźnione)
  • umiejętności interakcji społecznych – takie jak umiejętność rozumienia uczuć innych ludzi i reagowania na nie
  • umiejętności wyimaginowanej zabawy – zachęcanie do udawanej zabawy
  • umiejętności akademickie – „tradycyjne” umiejętności, które dziecko musi rozwijać wraz z wykształceniem, takie jak czytanie, pisanie i matematyka

Szczegółowa ocena, zarządzanie i koordynacja opieki nad dziećmi i młodzieżą z ASD powinny angażować lokalne wyspecjalizowane zespoły multidyscyplinarne. Zespół może obejmować:

  • pediatrę
  • specjalistów zdrowia psychicznego, takich jak psycholog i psychiatra
  • specjalistę ds. trudności w uczeniu się
  • terapeutów mowy i języka
  • terapeutę zajęciowego
  • usługi w zakresie edukacji i opieki społecznej

 

Porady komunikacyjne dla rodziców

Komunikacja jest szczególnie trudna dla dzieci z ASD. Pomaganie dziecku w komunikacji może zmniejszyć lęk i poprawić jego zachowanie.

Poniższe wskazówki mogą być przydatne podczas komunikowania się i interakcji z dzieckiem:

  • używaj imienia swojego dziecka, aby wiedziało, że się do niego zwracasz
  • utrzymuj hałas w tle na minimalnym poziomie
  • używaj prostego języka
  • mów powoli i wyraźnie, z przerwami pomiędzy słowami
  • podkreślaj to co mówisz za pomocą prostych gestów
  • daj dziecku dodatkowy czas na przetworzenie tego, co powiedziałeś

Zabiegi psychologiczne

Jeśli zachowanie Twojego dziecka powoduje problemy, zostaną one ocenione pod kątem możliwych przyczyn, takich jak stan zdrowia fizycznego, problemy ze zdrowiem psychicznym lub czynniki środowiskowe.

W przypadkach, w których dziecko z ASD ma również problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak lęk, może być oferowane leczenie psychologiczne.

Terapie psychologiczne, takie jak kognitywna terapia behawioralna (CBT), polegają na rozmowie z wyszkolonym terapeutą na temat myśli i uczuć oraz omówieniu, w jaki sposób wpływają one na zachowanie i dobre samopoczucie.

Leki

W niektórych przypadkach leki mogą być przepisywane w celu leczenia niektórych objawów lub stanów związanych z ASD. Na przykład:

  • problemy ze snem – można to leczyć za pomocą leków takich jak melatonina
  • depresja – można ją leczyć za pomocą leku zwanego selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)
  • epilepsja – można leczyć za pomocą leku zwanego lekiem przeciwdrgawkowym
  • zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) – można go leczyć lekiem takim jak metylofenidat
  • agresywne zachowania, takie jak napady złości lub samookaleczenia – można je leczyć za pomocą leków zwanych środkami przeciwpsychotycznymi, jeśli zachowanie jest ciężkie lub leczenie psychologiczne nie pomogło

Leki te mogą mieć znaczące skutki uboczne i są zwykle przepisywane tylko przez lekarza, który specjalizuje się w leczonym schorzeniu. Jeśli przyjmowane są leki, Twoje dziecko będzie miało regularne kontrole, aby ocenić czy leki rzeczywiście pomagają.

Zabiegi niezalecane

Zaproponowano wiele alternatywnych sposobów leczenia ASD. Należy ich jednak unikać, ponieważ nie ma wielu dowodów na ich skuteczność, a niektóre mogą być potencjalnie niebezpieczne.

Zabiegi, które nie są zalecane dla ASD obejmują:

  • specjalne diety – takie jak dieta bezglutenowa lub bez kazeiny
  • neurofeedback – gdzie aktywność mózgu jest monitorowana (zwykle poprzez umieszczenie elektrod na głowie), a osoba leczona może zobaczyć aktywność mózgu na ekranie i nauczyć się ją zmieniać
  • trening integracji słuchowej – terapia polegająca na słuchaniu muzyki, która różni się tonem, wysokością i głośnością
  • terapia chelatująca – która wykorzystuje leki lub inne środki do usuwania metalu (w szczególności rtęci) z organizmu
  • tlenoterapia hiperbaryczna – leczenie tlenem w komorze ciśnieniowej
  • ułatwiona komunikacja – gdy terapeuta lub inna osoba wspiera i prowadzi dłoń lub ramię osoby podczas używania urządzenia takiego jak klawiatura lub mysz komputerowa

Życie dorosłych z autyzmem

Niektóre osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) dorastają bez rozpoznawania swojego stanu, czasami z wyboru.

Diagnoza może jednak ułatwić dostęp do szeregu usług pomocy technicznej, które mogą być dostępne lokalnie.

Nigdy nie jest za późno na zdiagnozowanie ASD.

Leczenie i wsparcie

Przy odpowiedniej diagnozie dorośli z ASD mogą mieć dostęp do lokalnych usług wsparcia dla autyzmu, jeśli są dostępne w ich okolicy.

Pracownicy służby zdrowia, którzy zdiagnozują ASD, powinni być w stanie dostarczyć więcej informacji i porad na temat dostępnych usług opieki i wsparcia.

Przykłady programów, które mogą być dostępne w Twojej okolicy, obejmują:

  • społeczne programy edukacyjne – pomagające radzić sobie w sytuacjach społecznych
  • programy aktywności rekreacyjnej – obejmują one udział w zajęciach rekreacyjnych, takich jak gry, ćwiczenia lub chodzenie do kina lub teatru z grupą ludzi
  • naukę umiejętności potrzebnych w codziennym życiu – aby pomóc Ci, jeśli masz problemy z wykonywaniem codziennych czynności, takich jak jedzenie i mycie

Dorośli z ASD mogą również korzystać z niektórych zabiegów oferowanych dzieciom z ASD, takich jak terapia psychologiczna i leki.

Zatrudnienie

Dla osób z ASD znalezienie pracy może być trudne. Na przykład mogą uważać środowisko pracy za zbyt hałaśliwe, a podróżowanie do pracy może być zbyt stresujące ze względu na tłumy. Nagłe zmiany rutyny mogą być również niepokojące.

Jednak przy odpowiedniej pracy i przy odpowiednim wsparciu osoby z ASD mają wiele do zaoferowania. Są często dokładne, niezawodne i mają dobre oko na szczegóły. Przebywanie w środowisku pracy może ogromnie pomóc indywidualnemu rozwojowi osobistemu.

Jeśli masz problemy z uzyskaniem pracy lub pozostaniem w pracy, możesz uzyskać dostęp do programu wsparcia zatrudnienia w Twojej okolicy. Programy te mogą pomóc Ci napisać CV i wnioski o pracę oraz przygotować Cię na rozmowy kwalifikacyjne. Mogą również pomóc ci wybrać, które miejsca pracy będą dla ciebie odpowiednie i zapewnić szkolenie dla tej roli.

Podejmowanie decyzji

Ktoś z ASD może mieć możliwość podejmowania pewnych decyzji (na przykład, aby zdecydować, jakie przedmioty kupić w lokalnym sklepie), ale brak mu zdolności do podejmowania innych decyzji (na przykład podejmowania decyzji dotyczących złożonych problemów finansowych).

Jeśli ktoś oceni, że nie jest w stanie podjąć konkretnej decyzji po ocenie zdolności, decyzja ta może zostać podjęta za nich – ale musi to leżeć w ich najlepszym interesie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *