Choroba Alzheimera – objawy, przyczyny, leczenie

Choroba Alzheimera jest najczęstszym rodzajem demencji. Demencja jest postępującą chorobą neurologiczną, która wpływa na wiele funkcji mózgu, w tym na pamięć. Dokładna przyczyna choroby Alzheimera jest nieznana, chociaż uważa się, że wiele czynników zwiększa ryzyko rozwoju choroby.

choroba alzheimera

Obejmują one:

  • podeszły wiek
  • uwarunkowanie genetyczne
  • ciężkie urazy głowy
  • czynniki związane z chorobą sercowo-naczyniową

Staje się coraz powszechniejsze, że choroba Alzheimera i demencja naczyniowa występują razem (demencja mieszana).

Choroba Alzheimera – objawy

Objawy choroby Alzheimera postępują powoli przez kilka lat. Czasami te objawy są mylone z objawami innych chorób.

Częstość występowania objawów jest różna dla każdej osoby i nie można dokładnie przewidzieć, jak szybko ulegną one pogorszeniu.

W niektórych przypadkach infekcje, leki, udary mózgu lub majaczenie mogą być odpowiedzialne za nasilenie się objawów. Każdy, kto cierpi na chorobę Alzheimera, którego objawy szybko się pogarszają, powinien trafić pod obserwację lekarską.

Etapy choroby Alzheimera

Ogólnie objawy choroby Alzheimera są podzielone na trzy główne etapy.

Wczesne objawy

We wczesnych stadiach głównym objawem choroby Alzheimera jest zanik pamięci. Na przykład ktoś z wczesną chorobą Alzheimera może:

  • zapomnieć o ostatnich rozmowach lub wydarzeniach lub zgubić przedmioty
  • zapomnieć o nazwach miejsc i przedmiotów lub mieć problem ze znalezieniem właściwego słowa
  • powtarzać się regularnie, np. kilkakrotnie zadając to samo pytanie
  • trudniej podejmować decyzje

Często występują oznaki zmian nastroju, takie jak nasilenie lęku lub pobudzenia lub okresy zagubienia.

Objawy w średnim stadium choroby

Wraz z rozwojem choroby Alzheimera problemy z pamięcią ulegną pogorszeniu. Komuś, kto jest w tym stadium choroby, może być coraz trudniej pamiętać nazwiska osób, które zna, i może mieć trudności z rozpoznaniem rodziny i przyjaciół.

Mogą również wystąpić inne objawy, takie jak:

  • zwiększenie dezorientacji – na przykład zgubienie się lub zabłądzenie i nie rozpoznawanie pór dnia
  • obsesyjne, powtarzające się lub impulsywne zachowanie
  • urojenia (wiara w rzeczy, które są nieprawdziwe) lub uczucie paranoi i podejrzliwość w stosunku do opiekunów lub członków rodziny
  • problemy z mową
  • zakłócony sen
  • zmiany nastroju, takie jak częste wahania nastroju, depresja i uczucie niepokoju, frustracji lub poruszenia
  • halucynacje

Na tym etapie ktoś z chorobą Alzheimera zwykle potrzebuje wsparcia, żeby dać sobie radę w codziennym życiu. Na przykład może potrzebować pomocy w jedzeniu, myciu, ubieraniu się i korzystaniu z toalety.

Późniejsze objawy

W późniejszych stadiach choroby Alzheimera objawy stają się coraz bardziej dotkliwe i niepokojące dla osoby z tą chorobą, a także dla ich opiekunów, przyjaciół i rodziny.

Halucynacje i urojenia mogą pojawić się i znikać w przebiegu choroby, ale mogą się pogorszyć wraz z postępem choroby. Czasami ludzie z chorobą Alzheimera mogą być agresywni i podejrzliwi wobec osób z ich otoczenia.

Podczas choroby Alzheimera może rozwinąć się wiele innych objawów, takich jak:

  • trudności w jedzeniu i połykaniu (dysfagia)
  • trudność zmiany pozycji lub poruszania się bez pomocy
  • znaczna utrata wagi – chociaż niektórzy ludzie jedzą za dużo i przybierają na wadze
  • niezamierzone oddawanie moczu (nietrzymanie moczu) lub kału (nietrzymanie stolca)
  • stopniowa utrata mowy
  • znaczące problemy z pamięcią krótko- i długoterminową

W ciężkich stadiach choroby Alzheimera ludzie mogą potrzebować opieki w pełnym wymiarze godzin i pomocy przy jedzeniu, poruszaniu się i korzystaniu z toalety.

Porada lekarska

Jeśli martwisz się swoją pamięcią lub myślisz, że masz demencję, dobrze jest zobaczyć się z lekarzem rodzinnym. Jeśli martwisz się o kogoś innego, powinieneś zachęcić ich do umówienia się na spotkanie.

Problemy z pamięcią są spowodowane nie tylko demencją – mogą również być spowodowane depresją, stresem, lekami lub innymi problemami zdrowotnymi. Twój lekarz może przeprowadzić kilka prostych badań, aby dowiedzieć się, jakie mogą być przyczyny, i może skierować cię do specjalisty, który przeprowadzi więcej testów, jeśli będzie to konieczne.

Choroba Alzheimera – przyczyny

Choroba Alzheimera jest spowodowana kurczeniem się części (atrofii) mózgu, co wpływa na strukturę i funkcję poszczególnych obszarów mózgu.

Nie wiadomo dokładnie, co powoduje początek tego procesu. Jednak w mózgach osób cierpiących na chorobę Alzheimera naukowcy odkryli blaszki amyloidowe (nieprawidłowe odkładanie się białka), sploty neurofibrylarne i zaburzenia równowagi w substancji chemicznej zwanej acetylocholiną.

Powszechne jest również uszkodzenie naczyń w mózgu.

Zmniejsza to skuteczność zdrowych neuronów (komórek nerwowych przenoszących komunikaty do i z mózgu), stopniowo je niszcząc.

Z czasem obrażenia te rozprzestrzeniają się na kilka obszarów mózgu. Pierwsze dotknięte obszary są odpowiedzialne za wspomnienia.

Podwyższone ryzyko choroby Alzheimera

Chociaż wciąż nie wiadomo, co wywołuje chorobę Alzheimera, wiadomo, że kilka czynników zwiększa ryzyko rozwoju choroby.

Wiek

Wiek jest najważniejszym czynnikiem w rozwoju choroby Alzheimera. Prawdopodobieństwo rozwoju choroby podwaja się co pięć lat po osiągnięciu 65 roku życia.

Jednak nie tylko starsi ludzie są zagrożeni rozwojem choroby Alzheimera. Około 1 na 20 osób z tą chorobą ma mniej niż 65 lat. Nazywana jest wczesną chorobą Alzheimera i może dotknąć osoby w wieku około 40 lat.

Historia rodzinna

Geny odziedziczone po rodzicach mogą przyczynić się do rozwoju choroby Alzheimera, chociaż faktyczny wzrost ryzyka jest niewielki, nawet jeśli masz bliskiego członka rodziny z tą chorobą.

Jednak w niektórych rodzinach choroba Alzheimera jest spowodowana dziedziczeniem pojedynczego genu, a ryzyko związane z chorobą jest znacznie wyższe.

Jeśli u kilku członków twojej rodziny rozwinęła się demencja z pokolenia na pokolenie, zaleca się szukanie porady genetycznej w celu uzyskania informacji na temat szans rozwoju choroby Alzheimera u ciebie, gdy będziesz starszy.

Zespół Downa

Osoby z zespołem Downa mają zwiększone ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera.

Dzieje się tak dlatego, że wada genetyczna powodująca zespół Downa może również powodować gromadzenie się płytek amyloidowych w mózgu, co u niektórych osób może prowadzić do choroby Alzheimera.

Urazy głowy

U osób, które doznały ciężkiego urazu głowy, istnieje większe ryzyko rozwoju choroby Alzheimera.

Choroba sercowo-naczyniowa

Badania pokazują, że kilka czynników dotyczących stylu życia i chorób związanych z chorobami układu krążenia może zwiększać ryzyko choroby Alzheimera.

Obejmują one:

  • palenie
  • otyłość
  • cukrzyca
  • wysokie ciśnienie krwi
  • wysoki cholesterol

Możesz zmniejszyć ryzyko poprzez:

  • rzucenie palenia
  • jedzenie zdrowej, zbilansowanej diety
  • prowadzenie aktywnego życia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego
  • picie mniejszych ilości alkoholu
  • prowadzenie regularnych kontroli zdrowotnych

Choroba Alzheimera – diagnoza

Najlepiej udać się do lekarza rodzinnego, jeśli martwisz się swoją pamięcią lub uważasz, że masz demencję.

Szybka diagnoza daje największą szansę na dobre dostosowanie, przygotowanie i zaplanowanie leczenia, a także dostęp do terapii i wsparcia, które mogą pomóc.

Wizyta u lekarza ogólnego

Problemy z pamięcią nie są spowodowane jedynie demencją – mogą je również pwodować:

  • depresja lub lęk
  • ciągły stres
  • leki
  • alkohol lub narkotyki
  • inne problemy zdrowotne – takie jak zaburzenia hormonalne lub niedobory żywieniowe

Twój lekarz ogólny może przeprowadzić kilka prostych kontroli, aby dowiedzieć się, jaka może być przyczyna. W razie potrzeby może skierować Cię do specjalisty.

Twój lekarz zapyta o obawy i o to, co ty lub twoja rodzina zauważyliście. Sprawdzi także inne aspekty twojego zdrowia i przeprowadzi badanie fizykalne. Może również wykonać badania krwi i zapytać o leki, które stosujesz, aby wykluczyć inne możliwe przyczyny twoich objawów.

Zazwyczaj zada ci pytania i wykona testy związane z pamięcią, myśleniem i pisaniem, aby sprawdzić, jak funkcjonują różne obszary twojego mózgu. To może pomóc Twojemu lekarzowi w podjęciu decyzji, czy potrzebujesz skierowania do specjalisty, aby uzyskać więcej badań.

Wizyta u specjalisty

Lekarz rodzinny może skierować cię do specjalisty, aby pomógł on  w diagnozie. W klinikach pamięci pracują specjaliści z wielu dziedzin, którzy są ekspertami w diagnozowaniu, opiece i doradzaniu osobom z demencją i ich rodzinom.

Personel kliniki pamięci może obejmować różnych specjalistów, w zależności od lokalnego obszaru:

  • pielęgniarka – zwykle wyszkolona pielęgniarka zdrowia psychicznego, która specjalizuje się w diagnozowaniu i opiece nad osobami z demencją
  • psycholog – pracownik służby zdrowia, który specjalizuje się w ocenie i leczeniu chorób psychicznych
  • psychiatra – wykwalifikowany lekarz medycyny, który ma przeszkolenie w zakresie leczenia chorób psychicznych
  • neurolog – specjalista w leczeniu schorzeń wpływających na układ nerwowy (mózg i rdzeń kręgowy)
  • geriatra – lekarz ze specjalistycznym szkoleniem w zakresie opieki nad osobami starszymi
  • pracownik socjalny – wyszkolony pracownik, który jest w stanie doradzać i pomagać w dostępie do usług socjalnych na obszarze lokalnym
  • terapeuta zajęciowy – członek personelu ze specjalistycznymi umiejętnościami w zakresie oceny i wspierania osób z demencją i ich rodzin

Nie ma prostego i niezawodnego testu do diagnozowania choroby Alzheimera, ale personel wysłucha obaw zarówno Twoich, jak i Twojej rodziny, dotyczących Twojej pamięci i myślenia. Ocenią twoje umiejętności i zorganizują więcej testów, aby wykluczyć inne choroby.

Ocena twoich zdolności umysłowych

Specjalista zazwyczaj ocenia twoje zdolności umysłowe, używając specjalnej serii pytań.

Jednym z szeroko stosowanych testów jest badanie powszechnie znane jako „mini-mental” (MMSE). Wiąże się to z prośbą lekarza o wykonywanie działań, takich jak zapamiętywanie krótkiej listy obiektów i identyfikowanie bieżącego dnia tygodnia, miesiąca i roku. Różne kliniki pamięci mogą również korzystać z innych, dłuższych testów.

MMSE nie służy do diagnozowania choroby Alzheimera, ale warto najpierw ocenić obszary, w których występować mogą się rodzić problemy związane z tym schorzeniem. Pomaga to specjalistom w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia i konieczności przeprowadzenia dalszych badań.

Testy

Aby wykluczyć inne możliwe przyczyny twoich symptomów i szukać możliwych oznak uszkodzeń spowodowanych przez chorobę Alzheimera, twój specjalista może polecić skan mózgu . Może to być:

  • tomografia komputerowa – w której kilka promieni rentgenowskich mózgu wykonuje się pod nieco innym kątem, a komputer jest używany do łączenia obrazów
  • obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) – gdzie silne pole magnetyczne i fale radiowe są wykorzystywane do tworzenia szczegółowych obrazów wnętrza mózgu

Niektóre specjalistyczne ośrodki oferują skany, które zwracają uwagę na funkcje mózgu i występujące złogi białkowe. Jednak w tej chwili są one w większości w fazie eksperymentalnej i stosowane tylko wtedy, gdy diagnoza jest niejasna.

Co po diagnozie?

Może to wymagać kilku spotkań i testów przez kilka miesięcy, a nawet lat, zanim diagnoza choroby Alzheimera zostanie potwierdzona.

Dla niektórych osób diagnoza choroby Alzheimera jest ogromnym szokiem, zwłaszcza że nie jest niczym niezwykłym, że ludzie z demencją mają mniejszą świadomość swoich trudności.

Dla innych diagnoza może być bardzo ważna i pomaga im i ich rodzinom w zrozumieniu symptomów, które występowały od dłuższego czasu.

Jeśli właśnie dostałeś diagnozę demencji, możesz być w szoku, przestraszony i niezdolny by to udźwignąć. Ważna jest w tym okresie pomoc rodziny i przyjaciół oraz rozmowa z nimi..

Potrzeba czasu, aby przystosować się do demencji, zarówno dla Ciebie, jak i Twojej rodziny. Niektórym osobom pomaga poszukiwanie informacji i planowanie przyszłości, ale inni mogą potrzebować dłuższego czasu na przetworzenie tej wiadomości.

Ponieważ jednak demencja jest postępującą chorobą, tygodnie lub miesiące po postawieniu diagnozy często są dobrym momentem na zastanowienie się nad kwestiami prawnymi, finansowymi i zdrowotnymi dotyczącymi przyszłości.

Choroba Alzheimera – leczenie

Obecnie nie ma lekarstwa na chorobę Alzheimera, chociaż dostępne są leki, które mogą przejściowo złagodzić niektóre objawy lub spowolnić postęp choroby u niektórych osób.

Jest również dostępne wsparcie, aby pomóc komuś z chorobą poradzić sobie z codziennym życiem.

Plan opieki

Jeśli zdiagnozowano chorobę Alzheimera, ważne jest oszacowanie potrzeb zdrowotnych i opieki społecznej oraz planów na przyszłość.

Plan opieki to sposób na zapewnienie odpowiedniego leczenia w zależności od potrzeb. Obejmuje to określenie obszarów, w których możesz potrzebować pomocy, takich jak:

  • co wspiera ciebie lub twojego opiekuna, abyś pozostał jak najbardziej samodzielny
  • czy są jakieś zmiany, które należy wprowadzić w domu, aby ułatwić Ci życie
  • czy potrzebujesz pomocy finansowej

Pracownicy służby zdrowia (tacy jak twój lekarz rodzinny lub psychiatra) i opieka społeczna, zazwyczaj angażują się w pomoc w sporządzaniu i wykonywaniu planów opieki.

Leki

Wiele leków może być przepisanych na chorobę Alzheimera, aby tymczasowo złagodzić niektóre objawy i spowolnić postęp choroby.

Donepezil, galantamina i rywastygmina  mogą być przepisywane osobom z chorobą Alzheimera na wczesnym i średnim etapie. Memantyna może być przepisywana osobom z chorobą w średnim stadium zaawansowania, które nie mogą przyjmować donepezilu, galantaminy czy rywastygminy lub pacjentom w późnym stadium choroby.

Nie ma zasadniczej różnicy w tym, jak działa każdy z tych leków, chociaż niektórzy ludzie lepiej reagują na określone typy lub mają mniej skutków ubocznych.

Wszystkie te leki mogą być przepisywane tylko przez specjalistów takich jak psychiatrzy, neurolodzy i geriatrzy. Mogą być ewentualnie przepisane przez lekarza pierwszego kontaktu na podstawie opinii specjalisty.

Jeśli opiekujesz się kimś z chorobą Alzheimera, twoje opinie powinny być brane pod uwagę przy przepisywaniu leków, jak również przy regularnych badaniach. Badania te mają na celu upewnienie się, że lek ma korzystny wpływ na pacjenta oraz identyfikację i monitorowanie skutków ubocznych.

Skutki uboczne

Donepezil, galantamina i rywastygmina mogą powodować działania niepożądane, takie jak:

  • zawroty głowy
  • biegunka
  • ból głowy
  • podniecenie
  • bezsenność
  • skurcze mięśni
  • rzadziej, spowolnienie bicia serca – co może powodować problemy, jeśli masz już inne kłopoty z sercem.

Te działania niepożądane występują częściej na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki leku.

Typowe działania niepożądane memantyny obejmują:

  • zawroty głowy
  • bóle głowy
  • wysokie ciśnienie krwi
  • zmęczenie
  • zaparcie
  • duszność
  • rzadziej występują problemy z chodzeniem lub dezorientacja
  • bardzo rzadko, drgawki

Aby uzyskać więcej informacji na temat możliwych skutków ubocznych konkretnego leku, należy zapoznać się z ulotką dla pacjenta dołączoną do leku lub porozmawiać z lekarzem.

Środki i zabiegi wspomagające

Oprócz podstawowego leczenia, leczenie choroby Alzheimera obejmuje szeroki zakres innych metod leczenia, aby pomóc osobom z demencją żyć tak samodzielnie, jak to możliwe.

Na przykład terapeuta zajęciowy może zidentyfikować problemy lub niebezpieczne obszary w twoim życiu codziennym i pomóc w opracowaniu strategii.

Mogą zasugerować:

  • sposoby przypominania sobie o ważnych zadaniach – takie jak używanie dzienników lub kalendarzy
  • technologię wspomagającą – urządzenia lub systemy pomagające utrzymać niezależność i bezpieczeństwo osób dotkniętych demencją
  • dodanie poręczy do domu, aby pomóc Ci poruszać się bezpiecznie
  • innych profesjonalistów odwiedzających Cię w domu i pomagających w codziennych zadaniach

Leczenie psychologiczne, takie jak stymulacja poznawcza, może być oferowane w celu poprawy pamięci, umiejętności rozwiązywania problemów i umiejętności werbalnych.

Można również zaoferować inne terapie psychologiczne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna, muzyka, terapie relaksacyjne. Mogą one pomóc w radzeniu sobie z depresją, lękiem, pobudzeniem, halucynacjami, urojeniami i innymi zachowaniami, które mogą wystąpić w chorobie Alzheimera.

Praktyczne wskazówki dla osób z chorobą Alzheimera

Jeśli masz chorobę Alzheimera, możesz sobie pomóc na różne sposoby, np. :

  • prowadzić dziennik i zapisywać rzeczy, które chcesz zapamiętać
  • przypiąć tygodniowy plan do ściany czy lodówki
  • umieścić klucze w oczywistym miejscu, na przykład w dużej misce w salonie
  • zamówić dostawę codziennej gazety, aby przypomnieć sobie o dniu i dacie
  • umieścić etykiety na szafkach i szufladach
  • zachować przydatne numery telefonu
  • zapisywać swoje „przypominajki” – na przykład umieść notatkę na drzwiach wejściowych, aby przypominała Ci o zabraniu kluczy ze sobą, jeśli wychodzisz
  • zapisać nazwiska i numery osób w telefonie
  • ustawić alarm w zegarku, aby działał jak przypomnienie
  • zainstalować urządzenia bezpieczeństwa, takie jak detektory gazu i czujniki dymu w całym domu

Pomocne może być również nawiązanie kontaktu z lokalną lub krajową grupą wsparcia na rzecz Alzheimera lub demencji.

Planowanie opieki z wyprzedzeniem

Ludzie z demencją żyją często przez wiele lat po postawieniu diagnozy. Jednak, ponieważ jest to stan progresywny, może być pomocne i uspokajające dla Ciebie i Twojej rodziny, jeśli zaplanujesz przyszłość.

Planowanie opieki z wyprzedzeniem oznacza rozważanie, dyskutowanie i ewentualnie rejestrowanie życzeń i decyzji dotyczących przyszłej opieki. Chodzi o planowanie na czas, kiedy możesz nie być w stanie podjąć pewnych decyzji za siebie.

We wcześniejszych etapach choroby powinieneś mieć możliwość porozmawiania z pracownikami służby zdrowia i rodziną o przyszłości. Może to wymagać:

  • oświadczenia z góry
  • wcześniejszych decyzji o odmowie leczenia
  • udzielenia trwałego pełnomocnictwa
  • preferowanych priorytetów dotyczących opieki

Opieka paliatywna

Demencja jest chorobą ograniczającą życie i może zacząć wpływać na wiele układów w ciele na późniejszych etapach.

Opieka pod koniec życia lub opieka paliatywna zapewnia wsparcie dla osób z nieuleczalną chorobą, dzięki czemu mogą żyć tak dobrze, jak to możliwe, aż do śmierci. Obejmuje również wsparcie dla członków rodziny. Opieka może być świadczona w domu, hospicjum, domu opieki lub szpitalu.

Dla osób zbliżających się do końca życia ich zespół opiekuńczy powinien ocenić ich potrzeby, sprawić, by czuli się komfortowo i pozwolić im umrzeć z godnością w wybranym przez siebie miejscu.

Choroba Alzheimera – zapobieganie

Ponieważ dokładna przyczyna choroby Alzheimera jest wciąż nieznana, nie można zapobiec tej chorobie. Są jednak pewne kroki, które mogą pomóc w opóźnieniu wystąpienia demencji.

Zmniejszenie ryzyka chorób układu krążenia

Choroba sercowo-naczyniowa wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera.

Być może uda ci się zmniejszyć ryzyko wystąpienia tej chorób – a także innych poważnych problemów, takich jak udary i zawały serca – poprzez podjęcie kroków mających na celu poprawę kondycji układu sercowo-naczyniowego, w tym:

  • rzucenie palenia
  • nie picie dużych ilości alkoholu
  • jedzenie zdrowej, zbilansowanej diety, w tym co najmniej pięć porcji owoców i warzyw dziennie
  • ćwiczenie fizyczne przez co najmniej 150 minut (2 godziny i 30 minut) w tygodniu (jazda na rowerze lub szybkie chodzenie) – poprawi to zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne
  • upewnij się, że twoje ciśnienie krwi jest kontrolowane za pomocą regularnych testów zdrowotnych
    jeśli masz cukrzycę, upewnij się, że przestrzegasz diety i przyjmujesz leki

Utrzymanie aktywności psychicznej

Istnieją pewne dowody sugerujące, że wskaźniki demencji są niższe u osób, które przez cały okres życia pozostają aktywne umysłowo, fizycznie i społecznie, a także wśród osób, które lubią różnorodne zajęcia i hobby.

Możliwe, że zmniejszysz ryzyko choroby Alzheimera i innych typów demencji poprzez:

  • czytanie
  • pisanie dla przyjemności
  • uczenie się obcych języków
  • granie na instrumentach muzycznych
  • udział w kursach dla dorosłych
  • granie w tenisa
  • granie w golfa
  • pływanie
  • sporty grupowe, takie jak kręgle
  • piesze wędrówki

Okazuje się, że gry komputerowe „trenujące mózg”, poprawiają funkcje poznawcze w krótkim czasie, ale badania nie wykazały jeszcze, czy może to zapobiec demencji.

 

Marian Krawężnik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *